Linke ledlampjes

Het gezamenlijke rapport van de drie inspectiediensten over ‘linke ledlampjes’ leest als een horror story. Tweedegraads brandwonden, daar valt misschien nog mee te leven, maar bij elektrocutie gaat het licht definitief uit. Van de 35 onderzochte ledlampen voor, let wel, huishoudelijk gebruik, voldeed geen enkel product geheel aan alle wettelijke eisen. In een van de beschreven worstcasescenario’s zet een defecte led opeens je hele living in lichterlaaie. Angst is een slechte raadgever.

Het gezamenlijke rapport van de drie inspectiediensten over ‘linke ledlampjes’ leest als een horror story. Tweedegraads brandwonden, daar valt misschien nog mee te leven, maar bij elektrocutie gaat het licht definitief uit. Van de 35 onderzochte ledlampen voor, let wel, huishoudelijk gebruik,voldeed geen enkel product geheel aan alle wettelijke eisen. In een van de beschreven worstcasescenario’s zet een defecte led opeens je hele living in lichterlaaie. Angst is een slechte raadgever. Kennis is macht.


Op papier is het toezicht in Nederland strak geregeld. Verschillende inspectiediensten zijn bij wet aangewezen als toezichthouder. Als het gaat over ledlampen komen de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit, het Agentschap Telecom en de Inspectie Leefomgeving en Transport in beeld. Maatgevend is de Europese wet- en regelgeving. 


Werden leds vroeger alleen nog gebruikt als indicatielampjes, tegenwoordig kom je ze overal tegen; op straat, in snelwegen, langs sportvelden, in gebouwen, binnen kantooromgevingen, bij mensen thuis en in autokoplampen. Door deze bredere toepassingsmogelijkheden wordt wet- en regelgeving, gericht op een veilig en verantwoord gebruik van led, steeds relevanter.


Europese richtlijnen

Zo zijn er maar liefst zes Europese richtlijnen die van toepassing zijn bij het op de markt brengen van led-armaturen. Het bekendst zijn de richtlijn Elektromagnetische Compatibiliteit en de richtlijn Ecodesign, die betrekking heeft op het ecologisch ontwerp voor energiegerelateerde producten. Minder bekend zijn de Restriction of Hazardous Substances (RoHS), oftewel de richtlijn die betrekking heeft op het signaleren en registreren van Gevaarlijke Stoffen. Daarnaast heb je nog de Laagspanningsrichtlijn, de richtlijn voor Energie-etikettering en de richtlijn Algemene Productveiligheid. Maar zoals jullie weten, papier is geduldig. Bovendien komen steeds meer aanbieders van ledverlichting uit Zuid Korea, Taiwan, Japan en China en die landen hanteren soms andere definities als het gaat om kwaliteit en veiligheid.


Schokkende conclusie

Bij twintig ledproducten is de elektronische veiligheid onvoldoende. Verder is bij zes van de 35 lampen een overschrijding aangetroffen van de limiet voor zware metalen. Op de verpakking ontbrak bij zeven producten de CE-markering en de merk- en typeaanduiding. Slechts 1 product voldeed aan alle wettelijke administratieve eisen. Deze ronduit schokkende conclusie komt voor mij althans niet zomaar uit de lucht vallen. Samen met de al sinds 1939 actieve Nederlandse Stichting Voor Verlichtingskunde (NSVV), maakt Stichting KIEN zich sterk voor een kwaliteitssysteem voor ledverlichting en de oprichting van een heus Ledgilde. Geen overbodige luxe als we verder inzoomen op twee van de vier horrorscenario’s die de inspecties schetsen.


Bij het ene scenario slaat tijdens de levensduur van de lamp het isolatiesysteem door. De gebruiker wil de lamp vervangen en raakt het onder netspanning staande deel aan. De gebruiker krijgt een elektrische schok en overlijdt hierdoor. Het andere scenario is vrijwel identiek, alleen is de gebruiker niet elektrisch geïsoleerd terwijl hij het onder spanning staande deel aan raakt. Daardoor krijgt hij een elektrische schok met als gevolg lokaal letsel (spierkramp of tijdelijke verlamming). Ter ‘geruststelling’: de kans op het eerste scenario is 1 op 1 miljoen en voor het tweede scenario 1 op de 10.000. Maar toch, het zal je huisgenoot maar wezen.


Kwaliteitsissues

Niet alleen de inspectiediensten trekken aan de bel. Vorig jaar signaleerden auteurs van het eerste LED Trendrapport 2014 al kwaliteitsissues met betrekking tot ledlampen, vooral bij de mindere goden, de zogenoemde tier 2 en tier 3 bedrijven en met name de webwinkels. De meeste kwaliteitsissues ontstaan door falende drivers van de ledsystemen. Maar een kortere levensduur dan de beloofde 50.000 branduren is eveneens een indicatie voor kwaliteitsissues. Verder waarschuwden de onderzoekers voor overproductie en prijsdumping, vooral door Chinese ledproducenten. Toch vind ik het niet terecht om alleen maar met het vingertje naar het Verre Oosten te wijzen. Laten we vooral de hand in eigen boezem steken, want de inspecties hebben immers ook bij Europese fabrikanten tekortkomingen geconstateerd. 


Co-creatie

Zoals jullie weten probeert Stichting KIEN altijd proactief te acteren. Daarnaast geloven we in co-creatie. Relevante partijen weten ons inmiddels steeds beter te vinden. Dat heeft ons geen windeieren gelegd. Zo heeft een grote bankinstelling ons onlangs benaderd om een afwegingskader te formuleren voor duurzame en veilige investeringen in ledverlichtingsinstallaties.


Bij KIEN nemen we ook onze eigen verantwoordelijkheid. Daarom hebben wij eveneens opdracht gegeven tot een onafhankelijk onderzoek naar de verantwoorde toepassing van led in met name gebouwen. De resultaten van dit degelijke onderzoek zullen wij op 17 september met jullie delen tijdens ons vierde jaarlijkse Ledevent, dat we samen met de NSVV organiseren. Het motto is wat mij betreft: weg met de labbekakkerigheid. Alleen e-installateurs die het Ledgilde écht een warm hart toedragen, zijn welkom. 


Wens jullie een veilige vakantie. Bedenk dat als je ergens in een Griekse taverna een ouderwets peertje ziet bungelen tussen een spaghetti aan elektriciteitsdraden, er na de welverdiende vakantie nog een hoop werk ligt te wachten. Er is namelijk een grote behoefte aan e-installateurs met degelijke ledkennis. En wie niet van het strand houdt, zou dit filmpje eens moeten bekijken.