Kleinste stadje van Nederland zet grote stappen in duurzaamheid

Duurzaamheid staat wereldwijd hoog op de agenda. Er is op wereldschaal, in Europees verband en op nationaal niveau veel overleg over doelstellingen, voornemens en plannen. In de Achterhoek heeft men zelf het heft in handen genomen. Acht gemeenten hebben daar de ambitie uitgesproken in 2030 energieneutraal te zijn. In het monumentale stadje Bronkhorst hebben bewoners en lokale ondernemers zich nu verenigd in Energiecoöperatie BOEN.

Bronkhorst op weg naar energieneutraliteit


Duurzaamheid staat wereldwijd hoog op de agenda. Er is op wereldschaal, in Europees verband en op nationaal niveau veel overleg over doelstellingen, voornemens en plannen. In de Achterhoek heeft men zelf het heft in handen genomen. Acht gemeenten hebben daar de ambitie uitgesproken in 2030 energieneutraal te zijn. In het monumentale stadje Bronkhorst hebben bewoners en lokale ondernemers zich nu verenigd in Energiecoöperatie BOEN. De coöperatie ontwikkelt projecten om energie te besparen en lokaal op te wekken en maakt zo de ambitie om energieneutraal te worden concreet. Uitdagingen op wereldschaal worden in een van de allerkleinste stadjes van Nederland gewoon aangepakt.


De gemeente Bronckhorst is een van die acht Achterhoekse gemeenten die zich verbonden hebben aan de ambitieuze duurzaamheidsdoelstelling. De gemeente zet zich in voor een verbeterde leefomgeving, investeert in energiebesparing en lokale energieopwekking en stimuleert lokale initiatieven. Wethouder Arno Spekschoor: “Hoewel we dit jaar minder middelen hebben en meer taken, blijft duurzaamheid topprioriteit. Op verschillende niveaus zijn we actief. We zijn met de zeven andere gemeenten partner in de coöperatieve Achterhoekse Groene Energiemaatschappij AGEM, die lokaal energie opwekt en projecten voor groene energie oppakt en stimuleert. En we geven als gemeente zelf het goede voorbeeld. Zo komt het dak van ons gemeentehuis in Hengelo (Gld) vol te liggen met zonnepanelen en faciliteren  we innovatieve projecten zoals Solarpark De Kwekerij. En zo zijn er meer plannen en ideeën. Maar het belangrijkste is dat we bewoners bewust maken van het belang van duurzaamheid en dat zij in beweging komen. De tijd dat de overheid voorschreef wat er moet gebeuren is voorbij: de burger moet het doen. Ik ben dan ook erg trots op wat in het stadje Bronkhorst gebeurt. Energiecoöperatie BOEN is wat mij betreft een schoolvoorbeeld van hoe je een abstract begrip als duurzaamheid concreet maakt en hoe je als burger zelf het verschil kunt maken.”


Oprichting Energiecoöperatie BOEN


De Energiecoöperatie Bronkhorst en Omgeving EnergieNeutraal (BOEN) is op 6 februari 2015 opgericht. De voorfase van BOEN startte drie jaar geleden. Toen is op initiatief van Stichting Knooppunt Innovatie Elektrotechniek Nederland (KIEN) onderzoek gedaan naar de mogelijkheden om energie te besparen en lokaal op te wekken in Bronkhorst. Uit dat onderzoek bleek onder meer dat in het stadje zelf nauwelijks mogelijkheden zijn om energie op te wekken vanwege het beschermd stadsgezicht. Sindsdien is door bewoners en lokale ondernemers onder begeleiding van Stichting KIEN onderzocht wat wel haalbaar is. Daaruit kwam naar voren dat er goede mogelijkheden zijn om in het buitengebied van Bronkhorst energie op te wekken via zonnepanelen, biomassa of waterkracht. Om die mogelijkheden te benutten en de bewoners en lokale ondernemers daarbij te betrekken is nu Energiecoöperatie BOEN opgericht. Boen richt zich op Bronkhorst en op de omliggende dorpen Steenderen, Baak, Olburgen, Rha en Toldijk.


De 0-energiereis van Bronkhorst


“In 2012 begon Bronkhorst aan zijn 0-energie innovatiereis”, zegt projectleider Rob Barnhoorn van Stichting KIEN. “De eerste stap was het onderzoek van de studenten van de TU Eindhoven. Die brachten de energiebehoefte en de besparingsmogelijkheden in kaart en onderzochten in hoeverre energie lokaal opgewekt kan worden om in de energiebehoefte te voorzien. Vervolgens zijn de bewoners en lokale ondernemers bij de reis betrokken en daaruit is een initiatiefgroep ontstaan die nu geformaliseerd is in de energiecoöperatie. Die heet niet voor niets Bronkhorst en Omgeving EnergieNeutraal; de omliggende dorpen Olburgen, Rha, Toldijk, Steenderen en Baak doen ook mee en het is nadrukkelijk de bedoeling om andere kernen en andere gemeenten te enthousiasmeren en te laten aanhaken.” Voor KIEN is met de oprichting van BOEN een einde gekomen aan de actieve betrokkenheid. Barnhoorn: “Wij hebben graag het initiatief genomen om de beweging in gang te zetten. Op het gebied van 0-energie is ons doel bedrijven, gemeenschappen en gemeenten te ondersteunen een 0-energieomgeving te realiseren. KIEN heeft een heel gericht stappenplan ontwikkeld om consumenten, overheden, bedrijfsleven en instellingen mee te nemen op onze innovatiereis naar een 0-energieomgeving. Dat stappenplan biedt houvast, maar de mensen in de gemeenten moeten het zelf doen. Wij dragen met trots en een gerust gevoel het stokje nu over aan Bronkhorst. Ik heb er veel vertrouwen in dat BOEN goede stappen kan zetten.”


Zonnepanelen in het buitengebied


Bestuurslid Jaap Schwarz is de ‘nestor’ van BOEN. Hij is vanaf het begin betrokken bij het burgerinitiatief in Bronkhorst. “Nu gaat het gebeuren”, zegt hij. “We hebben in de afgelopen drie jaar veel inspanning verricht om ideeën te verzamelen en mensen te activeren. En die inspanning zullen we moeten blijven leveren om leden te werven en die iets concreets te bieden. Maar daar wilden we niet op wachten. We zijn gewoon begonnen en hebben er alle vertrouwen in dat we echt iets kunnen betekenen voor de mensen hier.” Voorzitter Gert Jan Huetink van Energiecoöperatie BOEN: “In Bronkhorst zitten we met de bijzonderheid dat in het stadje zelf nauwelijks iets mag veranderen: het is een beschermd stadsgezicht. Dus hebben we onze blik gericht op het buitengebied. De eerste concrete plannen zijn nu om 300 zonnepanelen te plaatsen op boerderijen om de stad heen. Verder zijn we in gesprek over het plaatsen van waterkrachtinstallaties in de IJssel of de Grote Beek voor het opwekken van energie. We zitten ook aan tafel bij AGEM, de groene-energiemaatschappij van de Achterhoek. Dat is een logische partner voor ons.” Huetink zegt veel profijt te hebben gehad van de samenwerking met Stichting KIEN. “Stichting KIEN heeft de aanzet gegeven en heeft ons begeleid toen er feitelijk nog niets was. We hebben dankbaar gebruik gemaakt van het adviseurschap en de ervaring van KIEN, en met name van projectleider Rob Barnhoorn. Nu is voor ons het moment gekomen om het stokje over te nemen.”


Samen met lokale bedrijven en netwerken


BOEN is al langer in gesprek met de Achterhoekse Groene Energiemaatschappij AGEM. Directeur Guus Ydema van AGEM is hoopvol over een succesvolle samenwerking. “AGEM helpt bij het realiseren van lokale duurzame ambities. We faciliteren de lokale productie van duurzame energie en zijn aanjager voor een schone en duurzame energievoorziening in onze regio. Dat gaat om zonne-energie en energie uit biomassa, wind en waterkracht. Ons doel is om kennis te bundelen, projecten te ondersteunen en zo ook de lokale economie en werkgelegenheid te versterken. We werken dan ook nauw samen met installateurs en andere bedrijven uit de regio. De ambitie en plannen van BOEN sluiten naadloos aan bij onze visie en activiteiten. Wij willen met de mensen uit de Achterhoek werken aan duurzaamheid voor de mensen uit de Achterhoek. Zo werken we met meer lokale coöperaties en andere organisatievormen samen en hebben we veel projecten lopen.” Voor BOEN is het ook belangrijk dat de projecten en werkzaamheden door lokale ondernemers worden uitgevoerd. Penningmeester Martijn Ketz van BOEN is zelf elektrotechnisch installateur en heeft veel ervaring met de installatie van zonnepanelen. “Ik heb me aangesloten bij het initiatief vanuit betrokkenheid bij de gemeenschap en omdat ik overtuigd ben dat we duurzamer moeten en kunnen worden. Ik zet graag mijn kennis en ervaring hiervoor in. Het is bovendien goed om de lokale ondernemers te betrekken. We doen het tenslotte met elkaar en voor elkaar.” Die insteek heeft Achterhoek Duurzaam Verbouwen (ADV) ook. Stichting Achterhoek Duurzaam Verbouwen is een netwerkorganisatie die op allerlei fronten actief is om duurzaamheid, comfort en woongemak van woningen en bedrijfspanden te stimuleren. De netwerkorganisatie is ook een van de gesprekspartners van BOEN.


Waterkrachtinstallatie in de IJssel


Momenteel richt BOEN zijn blik dus op de zonnepanelen in het buitengebied. Ook wordt gekeken of het mogelijk is windenergie te benutten. Voor grote windmolens is weinig draagvlak bij de bewoners, maar er zijn alternatieven. Een bijzonder plan is de plaatsing van waterkrachtinstallaties in de IJssel of de Grote Beek die langs Bronkhorst stromen. Dolf Pasman uit het nabijgelegen Baak is bestuurslid van BOEN en technisch directeur van Deepwater Energy. Dat bedrijf heeft een innovatieve waterkrachtinstallatie ontwikkeld die energie haalt uit rivieren met een klein verval. Er is al een proefopstelling in de IJssel bij het nabijgelegen Ulft waar één zogeheten Oryon Watermill voldoende energie opwekt voor ongeveer zestig huishoudens.


‘Koester de actieve burgers’


Er is veel positieve energie rondom BOEN. Bestuursleden, bewoners, gemeente en bedrijven hebben vertrouwen in de toekomst en pakken duurzaamheid voortvarend op. Bij de oprichting van Energiecooperatie BOEN op 6 februari 2015 in Het Wapen van Bronkhorst gaf wethouder Spekschoor het initiatief een groot compliment. “Burgers die zelf in actie komen voor de duurzaamheid van hun gemeenschap, die moet je koesteren. Bovendien heeft dit ‘participatiemodel’ in onze ogen veel kans van slagen. Ik hoop dan ook en ik vertrouw erop dat het voorbeeld door andere kernen in onze gemeente, door andere gemeenten in de Achterhoek en liefst in heel Nederland nagevolgd wordt.”