Duurzame energie vereist integrale aanpak

De innige samenwerking tussen Stichting KIEN en de Rotterdamse energiecoöperatie Blijstroom geldt als een schoolvoorbeeld van een tot nu toe geslaagde Innovatiereis. Om de eindbestemming te bereiken, een energieneutraal Rotterdam in 2030, is echter een integrale aanpak vereist, waarbij goed geïnformeerde bewoners, al dan niet verenigd in Verenigingen van Eigenaren (VvE), samen met ondernemers het voortouw moeten nemen. Vertrouwen is hierbij de sleutel tot succes. Dit bleek tijdens een goed bezochte ondernemersbijeenkomst die werd gehouden op de daketage van het Rotterdamse kantoorgebouw Het Schieblock.

De innige samenwerking tussen Stichting KIEN en de Rotterdamse energiecoöperatie Blijstroom geldt als een schoolvoorbeeld van een tot nu toe geslaagde Innovatiereis. Om de eindbestemming te bereiken, een energieneutraal Rotterdam in 2030, is echter een integrale aanpak vereist, waarbij goed geïnformeerde Verenigingen van Eigenaren (VvE) samen met ondernemers het voortouw moeten nemen. Vertrouwen is hierbij de sleutel tot succes. Dit bleek tijdens een goed bezochte ondernemersbijeenkomst die werd gehouden op de daketage van het Rotterdamse kantoorgebouw Het Schieblock. 


Projectleider Debbie Mous van Stichting KIEN had de ondernemingsbijeenkomst samen met haar collega’s zorgvuldig voorbereid. Zet een dozijn ondernemers die allemaal affiniteit hebben met duurzame energie en een aantal bewoners die zich met hart en ziel in willen zetten voor een duurzame wijk, bij elkaar. Doe dat in een toepasselijke omgeving, laat ze brainstormen, faciliteer speeddating en het enthousiasme druipt van de muren. Aldus geschiedde. 


In een zaaltje met uitzicht op de 1.000 vierkante meters tellende moestuin DakAkker, het eerste grote stadslandbouwdak in Europa, sprong de vonk tussen ondernemers en bewoners bijna zichtbaar over. Fris van de lever werden ervaringen uitgewisseld. Heikele kwesties, zoals lange terugverdientijden, vage offertes, besluiteloze VvE, gefragmenteerde besluitvorming, kortzichtige bewoners en risicoaverse ondernemers, werden hierbij niet geschuwd en in alle openheid besproken. 


Bevlogen bewoners


Nederland loopt volgens architect Corine Erades, een van de oprichters van Bijstroom, in vergelijking met andere Noord-Europese landen hopeloos achter met woningisolatie. In Rotterdam zijn bovendien nauwelijks daken te vinden met PV-zonnepanelen. Rotterdam bungelt ook onderaan het lijstje als het gaat om de schone opwekking van energie. Voor een aantal bevlogen bewoners van Rotterdam-Noord was deze achterhoedepositie onacceptabel. Zij besloten daarom in 2013 Blijstroom op te richten, een vereniging die inmiddels is omgezet in een heuse energiecoöperatie. Een flink aantal projecten is de afgelopen anderhalf jaar van de grond gekomen: Van Maanenblok Energieneutraal, Voorlichters op Straat, Aanpak VvE's naar Energieneutraal en Zonnepanelen op het dak van de sporthal Noorderhavenkade. Allemaal activiteiten waarmee Blijstroom bouwt aan een energieneutraal Rotterdam-Noord. De training ‘VvE’s met Energie’ is het paradepaardje van Corine Erades. “Het ontbreekt VvE’s aan actuele kennis. Verduurzaming van appartementen is volgens het modelreglement VvE’s al sinds 2006 een expliciete taak van de VvE. Bijna niemand weet dat en daarom is onze training zo belangrijk.”


Trotse bewoners


Eerder had bestuurslid Alfred Riebeek van Blijstroom aan de hand van de Trias Energetica al uitgelegd dat duurzame energie geen rocket science is. Beperk het energieverbruik door verspilling tegen te gaan. Gebruik duurzame energiebronnen, zoals wind-, water-, en zonne-energie. Zet fossiele brandstoffen zo efficiënt mogelijk in om aan de resterende energiebehoefte te voldoen. Tot zover de theorie. Blijstroom daarentegen realiseert daadwerkelijk projecten in de wijk. De trots overheerst. Neem het collectieve zonnestroomproject op de Sporthal Noorderhavenkade. In totaal kunnen er vermoedelijk zo'n 200 zonnepanelen op het dak van de sporthal worden geplaatst. Bij voldoende inschrijvingen wordt de installatie aangeschaft en geïnstalleerd. Daarna krijgen alle deelnemers over een periode van zeker vijftien jaar hun deel van de samen opgewekte stroom in korting gebracht op de energierekening. Verduurzamen doe je dus samen. Maar voorlichting en vooral objectieve advisering door Blijstroom zijn hierbij onontbeerlijk, daar was iedereen het over eens. Sommige particulieren denken nog steeds ten onrechte dat zonnepanelen tienduizenden euro’s kosten.


 


Geen theekransje

“Bijstroom is geen gezellig theekransje, maar een coöperatie van actieve, goed opgeleide maar vooral praktische ingestelde bewoners waarbinnen de kennis van architecten, juristen, bouwprofessionals en financiële experts wordt gebundeld”, zo benadrukte Riebeek. “Zo trekt Blijstroom elke zaterdag de wijk in om bewoners aan de hand van warmtebeeldfoto’s te laten zien hoe slecht hun huis uit 1929 geïsoleerd is en waar de energielekken zitten. Maar we laten bewoners ook zien welke manieren er zijn om hun woning te verduurzamen. We willen versnellen, maar wel haalbaar en betaalbaar, hoe doen we dat? In de eerste plaats: door gewoon te beginnen.”


Vertrouwen


Bewoners vertrouwen medebewoners eerder dan commerciële ondernemers, zo merkte een van de aanwezigen scherp op. Desondanks hebben ondernemers en bewoners hebben elkaar hard nodig, zo bleek uit de brainstormsessie onder leiding van Aart-Jan Hoeven, projectleider bij KIEN. Zonne-energie spreekt tot de verbeelding, maar isolatie van de woningschil is minstens zo belangrijk, zo luidde een van de hoofdconclusies na een uurtje brainstormen. Idealiter werken beide partijen gezamenlijk op basis van open boek accounting aan slimme oplossingen en rekenen ze net zo lang totdat de businesscase rond is. Voor het zo ver is, moet er wel eerst een hechte vertrouwensrelatie worden opgebouwd, zo weet Jan Boerema, directeur van SolarNRG, uit eigen ervaring. “Maak meteen in het begin duidelijk wie de belanghebbenden zijn en wat hun verwachtingen zijn. Dat er verschillende belangen bestaan is logisch. Maak issues bespreekbaar en zorg voor onderling begrip. Neem de tijd om vertrouwen op te bouwen, met tussenstappen die voor alle partijen goed voelen. Maak helder met wat voor verdienmodellen en contracten je wilt gaan werken. Last but not least, leer van elkaar en van goede voorbeelden elders.” 


Namens KIEN sloot Debbie Mous de levendige discussie af in de rotsvaste overtuiging dat Rotterdam een mooie, duurzame toekomst tegemoet gaat. Terwijl de schemering al inviel in de Rotterdamse kantorenwijk, brandde er nog licht op de bovenste verdieping in het Schiekblock, waar nog druk werd nagepraat en geborreld. 


Henny van Giessen, directeur-eigenaar van GTBI, Giessen Beheer (elektro)Technische Installaties uit Rotterdam, vond de bijeenkomst zeker zinvol en is benieuwd naar de follow-up: “Het was heel verfrissend dat iedereen zijn gedachten de vrije loop mocht laten gaan. Soms verwacht je echter wat meer structuur in de discussie en een afbakening van een concreet project én het hoeft niet altijd over zonne-energie te gaan.”


Patrick Oranje, directeur-eigenaar van Amnis, vond de bijeenkomst zeer nuttig: “Blijstroom en KIEN vervullen een hele belangrijke intermediaire rol tussen bedrijfsleven en particulieren. Als verbindingsschakel kunnen zij voor markttransparantie zorgen door richtprijzen door te geven aan een VvE en voorlichting te geven. Dit verbetert de besluitvorming, vergroot het vertrouwen en iedereen weet dan waar hij aan toe is. Zo voorkom je dat je als ondernemer twee of drie jaar bezig bent met een project dat uiteindelijk toch wordt weggestemd in de VvE.”