Alle hout is geen timmerhout

‘Lang nadat de prijs is vergeten, wordt de kwaliteit nog herinnerd’, aldus een familiewijsheid van het Italiaanse modehuis Gucci. Hoewel KIEN niet in luxe damestassen handelt, ben ik het hier honderd procent mee eens. Kwaliteit is in onze branche een belangrijk issue.

‘Lang nadat de prijs is vergeten, wordt de kwaliteit nog herinnerd’, aldus een familiewijsheid van het Italiaanse modehuis Gucci. Hoewel KIEN niet in luxe damestassen handelt, ben ik het hier honderd procent mee eens. Kwaliteit is in onze branche een belangrijk issue. Of het nu gaat om cv-ketels, zonnepanelen, led-lampen of ventilatiesystemen, de e-installateur, als laatste schakel in de keten, drukt bewust of onbewust een stempel op het welzijn en de welvaart van burgers. Kwaliteit draait om ketenverantwoordelijkheid. Vier voorbeelden.


Het leveren van kwaliteit kost geld, het niet leveren van kwaliteit kost echter kapitalen en soms zelfs mensenlevens. Dit bleek tijdens een schokkende reportage van de EO over koolmonoxidevergiftiging als gevolg van onveilige cv-ketels en open geisers. Jaarlijks zijn er gemiddeld honderd gewonden en tien doden te betreuren door koolmonoxidevergiftiging. Volgens Tjibbe Joustra, voorzitter van de Onderzoeksraad voor Veiligheid, zijn vakonbekwame installateurs zonder papieren, oftewel beunhazen, hier debet aan.


Minder schokkend, maar slecht voor de portemonnee van consumenten, zijn de kwaliteitsissues die spelen bij zonnepanelen. Tot augustus 2013 bestond er een landelijke subsidieregeling voor zonnepanelen. Hierdoor piekte de Nederlandse markt van zonnepanelen. Onderzoek wees echter uit dat ongeveer de helft van de producten die op de Nederlandse markt in omloop kwamen, niet aantoonbaar voldeden aan de regelgeving. De verwachte levensduur van twintig jaar voor zonnepanelen komt hierdoor in gevaar. ‘Door het gebrek aan duidelijke eisen dreigde Nederland een dumpmarkt te worden waarop producten werden afgezet die er weliswaar mooi uitzagen, maar van mindere kwaliteit waren. Dit kwam door het verkeerd toepassen van materialen die essentieel zijn voor de levensduur en opbrengst van zonne-energie’, zo signaleerde Leendert van der Marel van Kiwa. Deze certificatie-instelling introduceerde daarom een zonneregister, waarin producenten en leveranciers van zonnepanelen en omvormers hun producten kunnen laten opnemen als deze producten aantoonbaar voldoen aan de gestelde kwaliteitseisen.


Al in 1963 voorspelde Nick Holonyak dat zijn led op een dag Edison’s gloeilamp zou vervangen, omdat de gloeilamp slechts tien procent van zijn energieverbruik omzet in licht en de rest in warmte. Een ledlamp daarentegen kan bijna honderd procent van zijn energieverbruik omzetten in licht. Sindsdien is het hard gegaan, zo lezen we in het eerste LED Trendrapport 2014. Werden led’s eerst nog slechts gebruikt als indicatielampje, nu zijn en worden ze ingezet in allerlei gebieden zoals openbare verlichting, sportveldverlichting en autolampen.


Oud-minister prof. Jacqueline Cramer blikt terug in het rapport. ‘Het afschaffen van het geliefde peertje riep natuurlijk ook weerstand op. Dat besefte ik me als milieuminister heel goed.’ McKinsey & Company verwacht dat in 2020 maar liefst 80 procent van de zakelijke verlichtingstoepassingen in de vorm van led zal zijn. Voor het zo ver is, moeten echter nog de nodige kwaliteitsissues worden opgelost. ‘Terwijl een warm witte led van het ene merk een prachtige kleur heeft, geeft het andere merk ieder mens een soort van lijkkleur’, zo merkt een van de respondenten nogal cru op. Alleen door visuele controle is kwaliteitsborging mogelijk.


Ondertussen worstelt 46 procent van de afnemers met onduidelijke claims ten aanzien van de kwaliteit van led. Dit remt het adoptieproces van deze veelbelovende verlichtingstechnologie. De verlichtingsketen als geheel heeft aanhoudende zorgen over de kwaliteit en levensduur van led’s, die op 100.000 uur wordt geschat. Of zoals een importeur de wildgroei in de keten duidde: ‘De prijs van led-verlichting wordt mede beïnvloed door de kosten die wij maken voor testen. Een willekeurige cowboy maakt die kosten niet en zet producten zomaar in de markt.’ Dit gebrek aan ketenverantwoordelijkheid is slecht voor het imago van ledverlichting.


In 80 procent van de circa 10.000 scholen in Nederland zijn de luchtkwaliteit en de klimaatregeling ondermaats. Dit heeft een negatieve invloed op het welzijn van leerlingen en leerkrachten en op de leerprestaties. Elke verdubbeling van de toevoer van frisse lucht zou tot ongeveer 15 procent betere leerprestaties kunnen leiden. Een gemiste kans. Ondertussen zijn veel schoolgebouwen niet energie-efficiënt en daardoor nodeloos duur in gebruik. Voor dit miskende kwaliteitsprobleem, dat al jaren bestaat, willen Stichting KIEN en Collin medio 2015 een integrale oplossing presenteren. Zij maken zich samen met alle ketenpartners en stakeholders sterk voor Frisse scholen.


Sinds het afschaffen van de Vestigingswetgeving in 2007 stelt de overheid geen vakbekwaamheidseisen meer aan installateurs en kan iedereen een installatiebedrijf beginnen. Riskant, want “alle hout is geen timmerhout”. Laten we een voorbeeld nemen aan België en Duitsland. Daar worden nog wel vakbekwaamheidseisen gesteld aan installateurs.


Een moderne variant van het Middeleeuwse gildensysteem is misschien zo gek nog niet. Gilden, gebouwd op het leermodel van leerling, gezel en meester, waren hun eigen strenge kwaliteitscontroleurs. Zo controleerden zilversmedengilden de producten van hun leden; als die niet aan het zilvergehalte voldeden werden ze stukgeslagen. De ketenverantwoordelijkheid binnen een gilde was groot. Bij ziekte en faillissement ging het werk gewoon door.


De econoom Adam Smith veroordeelde gilden als 'samenzweringen tegen de consument', en achtte afschaffing noodzakelijk voor een waarlijk vrijemarkteconomie. Gilden hebben lange tijd een slechte naam gehad, ze stonden te boek als logge beroepsverenigingen die ouderwets en gesloten waren. Maar de e-installateur als hoeder van prijs, kwaliteit en ‘het nut voor allen’, daar kan toch niemand tegen zijn?